Πολυκατοικίες και κοινωνικό εισόδημα αλληλεγγύης: πως λέμε καμία σχέση ;

Πόσες πολυκατοικίες υπάρχουν στη χώρα ;

Σύμφωνα με την απογραφή του 2011, από τις 6.371.901 κανονικές κατοικίες της χώρας, 2.846.083 διαμερίσματα (ποσοστό 44,7%) βρίσκονται σε πολυκατοικίες και κυρίως (96,1%) στα αστικά κέντρα. Με 4 έως 20 διαμερίσματα (για τις πιο μεγάλες), αν ορίσουμε ως  γενικό μέσο όρο 8 διαμερίσματα (ήδη υψηλός αριθμός),  υπάρχουν πάνω από 355.000 πολυκατοικίες στη χώρα. Αφαιρώντας κενές, ανοίκιαστες, δευτερεύουσες χρήσεις, και ότι άλλο ήθελε προκύψει (σε ποσοστό πάνω από 15%), απομένουν τουλάχιστον 300.000 κατοικημένες  πολυκατοικίες. Η εκτίμηση αυτή συνάδει με τα δεδομένα της ΕΛΣΤΑΤ για τα κτίρια γενικής μικτής χρήσης (κατοικία, γραφεία, καταστήματα, κλπ.) της ίδιας απογραφής όπου εμφανίζονται 270.000 κτίρια με 3 ορόφους και πάνω και άλλες 350 χιλιάδες διώροφα (συν ισόγειο). Όπως και να το υπολογίσει κανείς στις ίδιες 300.000 κατοικούμενες πολυκατοικίες οκτώ διαμερισμάτων θα φτάσει.

Η συνομολογημένη παραοικονομία του κτιρίου

Résultat de recherche d'images pour "polykatoikies athina"

Εκεί πληρώνονται κοινόχρηστα για ηλεκτρολόγους, υδραυλικούς, καθαρίστριες, κηπουρούς, επισκευές, υλικά καθαρισμού, καλωδιώσεων, σωληνώσεων, λαμπτήρες κοινόχρηστων χώρων, συντήρηση ανελκυστήρα, τζάμια που έσπασαν, πόρτες που φράκαραν, και άλλα πολλά και καθημερινά. Όλα αυτά που, με τίτλους ακριβείς ή προσεγγιστικούς, εμφανίζονται στο λογαριασμό κοινοχρήστων.

Για μια πολυκατοικία 8 διαμερισμάτων, 600 € το μήνα, 75 € ανά διαμέρισμα (εκτός θέρμανσης) φαίνεται υπερβολικό ; Είναι 7.200 € το χρόνο και η εκτίμηση είναι ηθελημένα πολύ συντηρητική. 

Λίγοι από μας έχουν δει τις αποδείξεις που δίνει η καθαρίστρια στον διαχειριστή. Επίσης “πρακτικοί” ηλεκτρολόγοι και υδραυλικοί υπάρχουν κάμποσοι χωρίς καν έναρξη επαγγέλματος. Και όλοι ακούσαμε το “αν κόψει απόδειξη θα βάλει και ΦΠΑ”.  Θα ήταν λοιπόν υπερβολή να ισχυριστούμε ότι το 50% της ετήσιας αυτής δαπάνης είναι “μαύρα” ; Είναι μόνο 3.600 ευρώ το χρόνο. Αν κοιτάξετε τον λογαριασμό σας ίσως αποφασίσετε ότι το “μαύρο” χρήμα στα κοινόχρηστα είναι περισσότερο. Ας μείνουμε όμως στα 3.600 ευρώ που, για τις 300.000 πολυκατοικίες, είναι 1,08 δις ευρώ το χρόνο. Μαύρα. Αυτά τα 1,08 δις μαύρα είναι 871 εκ. ευρώ τζίρος και 209 εκ. ΦΠΑ που διαφεύγει. Επίσης τα 871 εκ. είναι 101 χιλιάδες άτομα με εισόδημα στα όρια του τρέχοντος αφορολόγητου (8.636 € για εργένη χωρίς παιδιά). Και τα άτομα αυτά θα είχαν – ως ελεύθεροι επαγγελματίες – συνεισφέρει στα ασφαλιστικά ταμεία (με 160 € το μήνα, το ελάχιστον δηλαδή), κάπου 193 εκ. ευρώ.  Σύνολο : 402 εκ. ευρώ διαφυγόντα έσοδα για το δημόσιο. Κρατήστε τα 101 χιλιάδες αυτά άτομα υπόψιν. 

Ποιο είναι το πιθανό πραγματικό εύρος της οικιακής παρα-οικονομίας : Μήπως τα παραλέμε ;

Κάποιοι βρήκαν το ποσό των 402 εκ. € μεγάλο. Με την συνήθη δικαιολογία : “τώρα με την κρίση τα έξοδα έχουν μειωθεί”. Και όμως είναι πολύ μικρό. Το χρησιμοποιήσαμε μόνο για την συσχέτιση του με τις πολυκατοικίες και τον λογαριασμό κοινοχρήστων. Το πραγματικό εύρος της οικιακής οικονομίας και παρα-οικονομίας, είναι πολύ μεγαλύτερο.  Ας λοιπόν κάνουμε για τους “στατιστικούς” ή τους “δύσπιστους” έναν πιο ακριβή υπολογισμό στο σύνολο των κατοικιών.

Από τις 6.371.901 κανονικές κατοικίες, οι 4.122.088 είναι κατοικημένες και οι υπόλοιπες 2.249.813 (35,3%)  κενές. Στις κενές κατοικίες, οι 729.964 είναι κενές εξοχικές, οι 621.881 είναι δευτερεύουσες, οι 453.901 διατίθενται προς ενοικίαση, οι 355.071 είναι κενές για άλλο λόγο και οι 88.996 κατοικίες διατίθενται προς πώληση. Όπως απεικονίζεται στο διάγραμμα.

Και να υποθέσουμε ότι κάθε κατηγορία κατοικίας δαπανά για όλα τα προηγούμενα (καθαρισμό, κηπουρούς, επισκευές, συντηρήσεις, υλικά, υδραυλικούς, ηλεκτρολόγους, κοινόχρηστους λαμπτήρες, καλώδια, σωλήνες, τα τζάμια που έσπασαν, τη βρύση που στάζει, …, και ότι άλλο φαντάζεστε), σύμφωνα με τον παρακάτω πίνακα.

Δηλαδή ότι στο διαμέρισμά σας, στην μονοκατοικία σας, όπου τέλος πάντων διαμένετε, πληρώνεται μόνο 60 ευρώ το μήνα για οτιδήποτε και για όλα πλην θέρμανσης. Και για κοινόχρηστα και για επισκευές ή υλικά πού πληρώνετε μέσα στο σπίτι. Λιγότερα αν η κατοικία είναι κενή για οποιονδήποτε λόγο. Στο εξοχικό η μηνιαία δαπάνη να μην ξεπερνά τα 25 ευρώ το μήνα για όλα όσα σχετίζονται με την καθημερινή οικονομία της κατοικίας. Ακόμα λιγότερα για τις άλλες κατηγορίες. Με την ώρα καθαρισμού στα 7-8 ευρώ, σε “μαύρα” εννοείται, δεν ακούγεται υπερβολικό. Μάλλον συντηρητική είναι πάλι η εκτίμηση.

Στην περίπτωση τού συνόλου των κατοικιών και με μια πολύ συντηρητική εκτίμηση των δαπανών αθροίζουμε πάνω από 3,8 δις ευρώ. Από τα οποία αν θεωρήσουμε ότι “μαύρα” είναι μόνο τα μισά πρόκειται για 1.911.570.300 €. Δηλαδή με τον ίδιο παραπάνω υπολογισμό, 370 εκ. ΦΠΑ και 1.541 δις τζίρο. Δηλαδή 179 χιλιάδες άτομα με εισόδημα στα όρια του αφορολογήτου (8.636 €),  που θα είχαν επίσης πληρώσει (με το ελάχιστο του ΕΦΚΑ),  343 εκ, ευρώ σε ασφαλιστικές εισφορές. Διαφυγόντα έσοδα για το δημόσιο, 713 εκ. ευρώ.

Επιτέλους εγκρίθηκε η επιδότηση για τον προηγούμενο μήνα

Κι ενώ αυτά συμβαίνουν επί χρόνια και παρά τα μνημόνια, εγκρίθηκε, τέλη Αυγούστου, η μεταφορά πίστωσης, συνολικού ποσού 66.927.984,42 ευρώ, για την καταβολή της πληρωμής μηνός Ιουλίου 2018 του Κοινωνικού Εισοδήματος Αλληλεγγύης (στο εξής KEA) στους 293.919 δικαιούχους. Κοντά στα 830 εκ. ευρώ το χρόνο έλεγε η κυβέρνηση για το ΚΕΑ στον προϋπολογισμό 2018 ή 792 εκ. ευρώ, αν αναγάγουμε την πίστωση Ιουλίου στο σύνολο του έτους. Δηλαδή τα 713 εκ ευρώ της κτιριακής παραοικονομίας, θα πλήρωναν σχεδόν όλο το ΚΕΑ. Αλλά ας το δούμε λίγο πιο  συγκεκριμένα :

  • Για μια τετραμελή οικογένεια (δυο ενήλικες και δυο ανήλικα παιδιά) το ΚΕΑ είναι 400 ευρώ το μήνα, δηλαδή 4.800 το χρόνο. Τα 713 εκ. ευρώ που διαφεύγουν καλύπτουν σχεδόν 148.000 τετραμελείς οικογένειες, πάνω από 594.000 άτομα.
  • Επίσης τα άτομα που εισπράττουν τα “μαύρα” των πολυκατοικιών είναι ταυτόχρονα σε μεγάλο ποσοστό (λόγω αδήλωτης εργασίας) δικαιούχοι του ΚΕΑ. Αν τα παραπάνω είχαν δηλωθεί, το ΚΕΑ θα είχε χρηματοδοτηθεί (όχι από πλασματικά πλεονάσματα με υπέρμετρους φόρους), οι (πλαστοί) δικαιούχοι θα είχαν μειωθεί και οι μηνιαίες ενισχύσει θα μπορούσαν να αυξηθούν για τους δικαιούχους.
  • Επίσης για να καταλαβαίνουμε για ποια ποσά μιλάμε να θυμίσουμε ότι το 2014 ο στόχος του προϋπολογισμού για τον ΕΝΦΙΑ ήταν 2,6 δις ευρώ,  για την τριετία 2015-16-17 γύρω στα 3,2 δις ευρώ και για το 2018 θα πανηγυρίσουμε στην ΔΕΘ που θα πέσει στα 3,1 δις ευρώ. 

Κάθε κατοικία ένα ΑΦΜ ;

Ας κάνουμε μια υπόθεση πολιτικής (ή σ ’αυτή τη χώρα επιστημονικής) φαντασίας  :

Η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) αποδίδει ένα ΑΦΜ ή ένα Μοναδικό Νούμερο Κτιριακών Δαπανών, πείτε το όπως θέλετε, σε κάθε “κατοικία”. Και με το νούμερο αυτό επιτρέπει σε κάθε να γίνεται δήλωση των σχετικών δαπανών. Και φυσικά το ύψος των “άσπρων” δαπανών μπορεί να συνδυαστεί με ελφρυνση φόρου ή με ελαφρύνσεις στον ΕΝΦΙΑ.

Κάποιοι θα πουν ότι δεν υπάρχουν εργαλεία για να μετασχηματιστεί η δαπάνη αυτή σε φορολογητέα ύλη και σε ασφαλιστικές εισφορές. Προφάσεις εν αμαρτίαις : και υπάρχουν και εφαρμόζονται. Και η εφεύρεση τους προέρχεται από τα ασφαλιστικά ταμεία ευρωπαϊκών χωρών. Δεν είναι ίσως καν αναγκαίο να ορίσουμε ένα νούμερο δαπανών ανά κατοικία. Αυτά όμως σε άλλο άρθρο.

Και παρόλο που θα μας εξηγήσουν τους χιλιάδες λόγους που αυτά, ούτε γίνονται, ούτε πρέπει, ούτε μπορούν να γίνουν,  ας αναρωτηθούμε αφελώς :

  • Πόσες δαπάνες θα “ασπρίσουν” και θα γίνουν φορολογητέα ύλη ; 
  • Πόσες ενάρξεις επαγγέλματος θα γίνουν από τους πρακτικούς (ηλεκτρολόγους, υδραυλικούς, καθαριστές, κλπ.) που κινούνται γύρω από αυτήν την παραοικονομία ;
  • Πόσοι (πλαστά) δικαιούχοι του ΚΕΑ θα διαγράφουν ;
  • Πόσο μπορούν να αυξηθούν οι μηνιαίες συνεισφορές του ΚΕΑ για αυτούς που πραγματικά είναι εκτός εργασίας ;
  • Πόσο μπορούν να μειωθούν οι φορολογικοί συντελεστές που τροφοδοτούν τα πλεονάσματα και το ΚΕΑ ;

Αντί αυτού, διατηρούμε μέσω παραοικονομίας και υπερφορολόγησης, την εξάρτηση τμημάτων της κοινωνίας από τον εκάστοτε διανομέα του κρατικού κορβανά. Πολιτική που δεν είναι, ούτε φιλελεύθερη ούτε αριστερή. Πρόκειται για χρόνιο και συνομολογημένο παραλογισμό μιας κοινωνίας, που προτιμά την ψεύτικη ελευθερία του “μαύρου” χρήματος και την πληρώνει με εξάρτηση από παθογενείς μηχανισμούς αναδιανομής χωρίς πραγματικό οικονομικό αποτέλεσμα.Διότι ο στόχος του κοινωνικού εισοδήματος αλληλεγγύης δεν είναι να διατηρεί τον πληθυσμό σε κατάσταση εξάρτησης υποβοηθώντας την μαύρη οικονομία. Επειδή οι εξαρτημένες οικογένειες είναι πιο εύκολη βορά στις επιδιώξεις του οποιουδήποτε κρατάει κατά καιρούς τον κρατικό κορβανά.

Υστερόγραφο για τους συντρόφους κάθε όχθης που δεν θα καταλάβουν

Δεν προτείνεται η κατάργηση του ΚΕΑ. Αυξήστε το επίπεδο του, για αυτούς που πραγματικά το έχουν ανάγκη. Το «άσπρισμα», ο εξορθολογισμός της οικονομίας του κτιρίου, θα δώσει τους αναγκαίους πόρους χωρίς την παρανοϊκή φορολόγηση.

Δεν έχω τίποτα με τις καθαρίστριες και τους πρακτικούς υδραυλικούς. Κάνουν μια δύσκολη δουλειά και, εφόσον το εισόδημα δεν επαρκεί, χρειάζονται την ενίσχυση από το ΚΕΑ. Αλλά η διατήρηση αυτών των εργαζομένων στην «πατροπαράδοτη» σκιά της κτιριακής παραοικονομίας, ούτε την οικονομία εξυγιαίνει, ούτε επιτρέπει στο ΚΕΑ να παίξει τον ρόλο που πρέπει να έχει. Μηχανισμός προοδευτικής ένταξης στην ενεργή οικονομική ζωή και απασχόληση και όχι μηχανισμός παραοικονομίας και εξάρτησης από την κρατική επιδότηση.

Δεν θα γίνουν πιο ακριβές οι τιμές στο χώρο του κτιρίου. Το εργασιακό κόστος είναι αρκετά χαμηλό ώστε η παραοικονομία, που συνοδεύεται από φοροδιαφυγή και εισφοροδιαφυγή, να μην αποτελεί αναπτυξιακή επιλογή.

Το μόνο που εξασφαλίζει η συνέχιση αυτών των παθογενειών είναι η στασιμότητα και η κοινωνική και οικονομική εξάρτηση τμημάτων της κοινωνίας από μηχανισμούς κρατικής αναδιανομής. Και κανονικά, ούτε οι φιλελεύθεροι ούτε οι αριστεροί, θα έπρεπε να βολεύονται με τους μηχανισμούς εξάρτησης, απ’ όπου κι αν εκπορεύονται.

Σε πάρα πολλά πράγματα δεν χρειάζεται ελπίδα. Ένας στοιχειώδης κοινωνικός και πολιτικός ορθολογισμός χρειάζεται.

 

 

Νίκος Σταθόπουλος

Πολιτικός μηχανικός, Συγκοινωνιολόγος

O Νίκος Σταθόπουλος είναι διευθυντής ερευνών στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας - Πρώην γενικός γραμματέας υπουργείου Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων.
Νίκος Σταθόπουλος