Ποια «ιδιοκτησία», ποιο «πρόγραμμα» μετά την πρώτη δεκαετία της κρίσης

Το σημείωμα αυτό μου ήρθε στο νου βλέποντας στην κυριακάτικη ΕΡΤ τον κ. Χατζηδάκη να ρωτάει τον κ. Σταθάκη «γιατί η κυβέρνηση δεν καταθέτει, ένα χρόνο τώρα, αναπτυξιακό σχέδιο δικό της όπως έχει συμφωνήσει με την τρόικα». Ήταν ένας άλλος τρόπος να τεθεί το θέμα της λεγομένης «ιδιοκτησίας» του προγράμματος.

Στην δεκαετία της Μεγάλης Ύφεσης, γιατί έτσι πρέπει ν’ αποκαλούμε την περίοδο 2008-2018, κυρίως σε φάσεις αποτυχίας και απόδοσης ευθυνών, το θέμα αυτό επανέρχεται συχνά, όπως πρόσφατα με την έκθεση του ΔΝΤ για την βιωσιμότητα του χρέους. Έτσι :

  • Οι θεσμοί, με πρώτο το ΔΝΤ, ισχυρίζονται ότι τα μνημόνια δεν απέδωσαν τα αναμενόμενα γιατί δεν υπήρξε, εκ μέρους των ελληνικών κυβερνήσεων, ιδιοκτησία του προγράμματος. Δηλαδή υιοθέτηση και αποτελεσματική εφαρμογή. Άρα, κατά την λαϊκή ρήση, δεν ήταν «στραβό το κλήμα αλλά τόφαγε ο γάιδαρος».
  • Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, που πλήρωσε ακριβά, και μαζί της η χώρα, τις αυταπάτες της για τους ευρωπαϊκούς συσχετισμούς, επιβεβαιώνει την έλλειψη ιδιοκτησίας εξηγώντας ότι δεν πιστεύει σε όσα ψήφισε και τα εφαρμόζει άλλοτε καθόλου κι άλλοτε κατά το δοκούν. Και αποκαλύπτει μόνη της, λίγες μέρες πριν το κρίσιμο Εurogroup της 20ης Φεβρουαρίου, ότι έχει υλοποιήσει το ένα τρίτο των συμφωνημένων. Γιατί επί ένα χρόνο και πλέον που η δεύτερη αξιολόγηση καθυστερεί, οι υπουργοί της έκλαιγαν, άλλος για τα λιμάνια, άλλος για τα αεροδρόμια, άλλος  για τα ενεργειακά.
  • Η αντιπολίτευση ορθώς παρατηρεί ότι δεν κάνεις μεταρρυθμίσεις κλαίγοντας και δηλώνοντας ότι είναι λάθος, λέει κι αυτή δηλαδή ότι ο ΣΥΡΙΖΑ δεν έχει την ιδιοκτησία του προγράμματος. Όχι μόνο του μνημονίου 3 αλλά, όπως πρόσφατα υπογράμμισε ο κ. Χατζηδάκης, ούτε κανενός δικού της εναλλακτικού προγράμματος [1].  Αλλά η κυβέρνηση που υπέγραψε το Υπερταμείο απαντά ότι η  αντιπολίτευση συμπλέει με τους κακούς δανειστές και η μπάλα χάνεται συστηματικά στην εξέδρα…

Ωστόσο, αν αποφύγουμε τα σενάρια της αναχώρησης από την πραγματικότητα και της προσγείωσης – μέσω της ελληνικής διαστημικής υπηρεσίας – στα αχαρτογράφητα νερά του Grexit, το θέμα παραμένει. Χρειάζεται ιδιοκτησία του προγράμματος, ποιου προγράμματος και από ποιόν.

Να πούμε λοιπόν κάποιες πίκρες αλήθειες:

1 – Το πρώτο μνημόνιο συντάχθηκε από την τρόικα στο πόδι, με κριτήριο να κερδηθεί χρόνος για την διαχείριση  του κίνδυνου στις τράπεζες στις οποίες χρώσταγε το ελληνικό δημόσιο, κυρίως γαλλογερμανικές. Για αυτό η κ. Lagarde ως υπουργός οικονομικών της Γαλλίας είχε άλλη θέση τότε από ότι τώρα ως Διοικήτρια του ΔΝΤ. Και ο κύριος Σόιμπλε όταν χρειάζεται της το υπενθυμίζει. Το πρόγραμμα αυτό εφαρμόστηκε όπως-όπως στο δημοσιονομικό του σκέλος (φόροι και περικοπές) ενώ το υποτιθέμενο αναπτυξιακό και μεταρρυθμιστικό σκέλος του, ήταν πρόχειρο στα όρια του αστείου : 50 δις από τις αποκρατικοποιήσεις θα έρχονταν σε μερικά χρόνια.

Το πρώτο μνημόνιο δεν είχε, και δεν θα μπορούσε να έχει, ιδιοκτησία από την ελληνική κυβέρνηση στην οποία επιβλήθηκε και εξαΰλωσε από την φύση του το ιστορικό κρατικιστικό ΠΑΣΟΚ. Στην περίοδο 2010-2012 το πρόγραμμα ήταν κυρίως δημοσιονομικό και οι κυβερνήσεις ΠΑΣΟΚ, σε κατάσταση σοκ, δεν πρότειναν κανένα εναλλακτικό αναπτυξιακό σχέδιο. Ούτε βέβαια είναι προφανές ότι μπορούσαν να φανταστούν κάτι άλλο, και για λόγους συσχετισμού, και για λόγους ιστορικής συγκρότησης του ΠΑΣΟΚ που έβλεπε το έδαφος (δηλαδή το κράτος) να υποχωρεί κάτω από τα πόδια του.

2 – Το δεύτερο μνημόνιο, του Φεβρουάριου του 2012, συνόδευε το PSI και την μεγαλύτερη αναδιάρθρωση χρέους τόσο για την Ελλάδα όσο και για τις Γαλλογερμανικές τράπεζες. Δισεκατομμύρια χρέους μεταφέρθηκαν από τον ιδιωτικό στον δημόσιο τομέα, στα ευρωπαϊκά κράτη. Νομοθετήθηκε από την κυβέρνηση του κ. Παπαδήμου, με την ανοχή της ΝΔ του κ. Σαμαρά ο οποίος και το παρέλαβε προς εφαρμογή στην πράξη.

Στο δεύτερο μνημόνιο επικράτησε επίσης σε μεγάλο βαθμό η δημοσιονομική λογική αλλά, στο βαθμό που οι συσχετισμοί το επέτρεπαν, η κυβέρνηση Σαμαρά διαπραγματεύτηκε όσες αλλαγές μπόρεσε σε μια πιο αναπτυξιακή κατεύθυνση. Στο ΦΠΑ, στις μειώσεις κάποιων φόρων, κάτι άρχισε να κινείται στις αποκρατικοποιήσεις (άλλωστε ο σύριζα υπέγραψε αυτές που είχαν τελειώσει) και κάποιες προβλεπόμενες αυξήσεις δεν έγιναν.

Είτε αρέσει, είτε όχι, η χώρα θα μπορούσε να οδεύσει στην έξοδο από το δεύτερο μνημόνιο μ’ ένα άλλο πρόγραμμα, πιο ιδιόκτητο από τα προηγούμενα, λίγο πιο πολύ κομμένο και ραμμένο στα μέτρα της. Υπήρξε ένα είδος ιδιοκτησίας του προγράμματος από την κυβέρνηση του κ. Σαμαρά και σ’ ένα βαθμό αυτό άλλαξε το πρόγραμμα. Έφτανε αυτό; όχι γιατί υπήρχαν αντιφάσεις, τρικομματικές κυβερνήσεις, εσωκομματικές αντιθέσεις, ισχνές πλειοψηφίες. Αλλά η σχετική ιδιοκτησία βοήθησε. Και θα είχε ίσως βοηθήσει περισσότερο αν το mail Χαρδούβελη είχε γίνει μνημόνιο 3. Πιθανότατα η ιδιοκτησία του προγράμματος θα είχε αυξηθεί και η χώρα θα είχε βγει (προοδευτικά όχι ραγδαία) από την κρίση.

3 – Το τρίτο μνημόνιο έχει ξεκάθαρη πατρότητα στους καταστροφικούς χειρισμούς της σκληρής διαπραγμάτευσης, στις αυταπάτες για την Ευρώπη και τους συσχετισμούς της, στην απίστευτη υπεροψία ότι εκτός από την Ελλάδα θα αλλάξουμε παντελώς και την Ευρώπη.

Είναι προφανές όμως ότι δεν έχει καμία ιδιοκτησία ως προς την εφαρμογή του ή έστω στην πρόθεση, την δυνατότητα ν’ αλλάξει, να βελτιωθεί. Κι αυτό γιατί απλά δεν γίνεται να εξηγείς ότι, με πόνο καρδιάς και δάκρυα, εφαρμόζεις κάτι που δεν πιστεύεις. Όταν ταυτόχρονα δεν αντιπροτείνεις τίποτα. Το μνημόνιο ή το πρόγραμμα δεν είναι ένα στιγμιαίο νομοθέτημα να πεις δεν το θέλω αλλά τι να κάνω. Δεν είναι μια επιμέρους τροπολογία να πεις «έγινε λάθος, τι να κάνουμε». Είναι, λόγω της εξάρτησης από τους δανειστές, το θεμελιώδες κείμενο δημοσιονομικής πολιτικής της χώρας. Δεν παραβλέπεται, δεν εφαρμόζεται με υποκριτικά δάκρυα. Ή το παλεύεις ή φεύγεις. Και για να το αλλάξεις πρέπει να το παλέψεις.

Αν συνεχίσουμε έτσι το τρίτο μνημόνιο θα το διαδεχθεί, στην καλύτερη περίπτωση ένα τέταρτο ακόμα πιο αντιπαραγωγικό ή θα επικρατήσουν τα σενάρια του Grexit.  Άρα τι ;

Άρα για να υπάρξει ιδιοκτησία του όποιου προγράμματος ή μνημονίου πρέπει το πρόγραμμα να έχει γραφεί μαζί. Άλλος τρόπος δεν υπάρχει. Μαζί θα πει αφενός να μην γράφουμε μόνοι μας προγράμματα Θεσσαλονίκης, αλλά και να μην αφήνουμε κάθε φορά τους δανειστές, φτάνοντας στο πάρα πέντε του γκρεμού, να το γράφουν μόνοι τους. Άλλος τρόπος δεν υπάρχει …

___

[1] Χάρη στην έγκαιρη (;) παρέμβαση του κ. Μίχαλου και το διαφημιστικό διάλειμμα δεν μάθαμε ποτέ από τον κ. Σταθάκη γιατί δεν κατέθεσε η κυβέρνηση αναπτυξιακό πρόγραμμα δικό της αφού αυτό συμφώνησε με την Τρόικα …

Respublic

Τα σχόλια που προκύπτουν από συλλογική συζήτηση υπογράφονται από την σύνταξη ως Respublic. Το ίδιο και οι αναδημοσιεύσεις με εμφανή ένδειξη των πρωτοτύπων (συγγραφέα και πηγής)
Respublic