Posts

«Μια ευκαιρία για τον ΟΣΕ, ένα μέλλον για τον Σιδηρόδρομο»

Περίληψη

Το άρθρο γράφτηκε το 2008 στην Καθημερινή με αφορμή το σχέδιο Χατζηδάκη για τον ΟΣΕ. Που μετά την αποχώρηση του, δεν προχώρησε. Έγραφα τότε : “Το 2010 είναι ήδη εδώ, οι ανταγωνιστές -αλλά και οι σύμμαχοι- στην πόρτα μας… ο σιδηροδρομικός κόσμος, πέρα από τις διαφορές του, να χρησιμοποιήσει επωφελώς τα δύο ελάχιστα χρόνια που μένουν για να εμπλουτίσει και να υλοποιήσει την εξυγίανση του σιδηροδρόμου“. Ει μάτην! Το 2010 οι ίδιοι που καταδίκαζαν το πλάνο Χατζηδάκη έφεραν μαζί με την Τρόικα τις μαζικές μετατάξεις και την βίαιη εφαρμογή ενός παραπλήσιου αλλά πλέον μη αποδοτικού πλάνου. Η κατάσταση μαζεύτηκε πάλι στην διαδικασία αποκρατικοποίησης αλλά αν το σχέδιο αποκρατικοποίησης Τραινοσε και ΕΕΣΣΤΥ αποτύχει, το σύστημα πιστεύω θα καταρρεύσει.


Με την ανακοίνωση του σχεδίου εξυγίανσης του ΟΣΕ διατυπώθηκαν κάποιες αντιρρήσεις και επιχειρήματα. Ένα από αυτά είναι ότι η οικονομική κατάσταση του ΟΣΕ δεν είναι τραγική και οφείλεται αποκλειστικά στον δανεισμό για τις επενδύσεις και τη χρηματοδότηση της υποδομής. Το επιχείρημα αυτό είναι αναληθές και ενδεικτικό μιας αντίληψης που υπονομεύει το μέλλον. Γιατί;

Πρώτον, ο δανεισμός δεν γίνεται μόνο για επενδυτικούς λόγους. Το μισό σχεδόν χρέος είναι λειτουργικός και όχι επενδυτικός δανεισμός (3.450 και 3.551 εκατ. ευρώ αντίστοιχα).

Δεύτερον, μέχρι και το 2004, ο λειτουργικός δανεισμός ξεπερνά σημαντικά τον επενδυτικό.

Τρίτον, ο επενδυτικός δανεισμός αυξάνεται από το 2003 με την προετοιμασία των Ολυμπιακών, αλλά μόνο το 2007, έτος που η ΕΡΓΟΣΕ παρουσιάζει μεγάλη απορρόφηση, ξεπερνά σωρευτικά τον λειτουργικό δανεισμό.

Θα ήταν χρήσιμο τα κόμματα, τα συνδικάτα και οι «ειδικοί» να τοποθετηθούν, με βάση τα πραγματικά στοιχεία, για το αν η κατάσταση αυτή μπορεί να συνεχιστεί. Ειδικά το 2010, με την απαγόρευση από την Ευρωπαϊκή Ένωση των κρατικών εγγυήσεων για δανεισμό, τι μέλλον προδιαγράφεται για τους εργαζόμενους; Εκτός αν το μέλλον είναι η αποκήρυξη των ευρωπαϊκών θεσμών και κανονισμών λειτουργίας του σιδηροδρόμου, άποψη σεβαστή αλλά όχι ιδιαίτερα εφαρμόσιμη. Ας μην ξεχνάμε ότι το 2011 οι επιβατικές σιδηροδρομικές μεταφορές απελευθερώνονται. Θα πρέπει λοιπόν να συμφωνήσουμε ότι η κατάσταση εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους αντί να συνεχίζουμε να εθελοτυφλούμε για τις αιτίες που οδηγούν τον σιδηρόδρομο σε μόνιμη κρίση. Επιμένοντας δήθεν ελληνικά, αγνοούμε τις διεθνείς εξελίξεις και κινδυνεύουμε να πληρώσουμε αδρά το κόστος της καθυστέρησης.

Το συγκεκριμένο σχέδιο, «μια ευκαιρία για τον ΟΣΕ, ένα μέλλον για τον σιδηρόδρομο», όπως το τιτλοφόρησε ο υπουργός κ. Χατζηδάκης, είναι το μόνο δυνατό στις παρούσες συνθήκες του οργανισμού και της οικονομίας. Αποτελεί επίσης ένα είδος ρίσκου για τον υπουργό, διότι χειρίζεται προβλήματα που για πολλά χρόνια δεν είχαν τεθεί επί τάπητος στην κοινωνία και τους εργαζόμενους του ΟΣΕ. Δεν θα υλοποιηθεί όμως από μόνο του χωρίς τη στήριξη των φορέων του σιδηροδρόμου. Δεν θα υλοποιηθεί αυτόματα, αλλά σε διαπραγμάτευση με τους εργαζόμενους, που και τα θέματα γνωρίζουν και μπορούν, αν θέλουν, να το εμπλουτίσουν. Διαπραγμάτευση όμως που αναγνωρίζει ως σημείο εκκίνησης την πραγματικότητα και όχι διαπραγμάτευση κωλυσιεργίας. Αλλιώς το μέλλον του ελληνικού σιδηροδρόμου είναι αβέβαιο και πρέπει ο καθένας να αναλάβει τις ευθύνες του. Ας μη θεωρηθεί η προτροπή αυτή εκβιαστική για την ιδεολογική αντιπαράθεση που, όσο έντονη κι αν είναι, δεν πρέπει να αγνοεί τα στοιχεία που δείχνουν ότι ο ωφέλιμος χρόνος για το μέλλον του ελληνικού σιδηροδρόμου είναι μετρημένος.

Στον διεθνή Τύπο, ταυτόχρονα με το σχέδιο Χατζηδάκη, καταγράφηκαν ειδήσεις πιο ενδεικτικές από τα οικονομικά στοιχεία:

Οι γερμανικοί σιδηρόδρομοι, μετά την εξαγορά της βρετανικής Laing Rail, ανακοινώνουν για τον Οκτώβριο την εισαγωγή στο χρηματιστήριο του 25% των δραστηριοτήτων επιβατών και φορτίων, με στόχο την εξασφάλιση 5 με 6 δισ. ευρώ για τις επενδυτικές τους ανάγκες.

Ταυτόχρονα συγκρούονται με τους γαλλικούς σιδηρόδρομους για την εξαγορά της ιταλικής NTV (ιδιωτική εταιρεία υψηλών ταχυτήτων πάνω από 300 χλμ./ώρα) πριν από την απελευθέρωση των επιβατικών μεταφορών το 2011.

Οι διεθνείς λειτουργοί υψηλών ταχυτήτων (Eurostar, THALYS και ICE), θυγατρικές των βρετανικών, γαλλικών, βελγικών και γερμανικών σιδηροδρόμων συνάπτουν, εν όψει του ανταγωνισμού, τιμολογιακή συμμαχία για την εξυπηρέτηση των ευρωπαϊκών πρωτευουσών.

Η ιδιωτική πολυεθνική μεταφορών VEOLIA διαπραγματεύεται, με τo αεροπορικό γκρουπ Air-France&KLM, τη δημιουργία σιδηροδρομικής θυγατρικής υψηλών ταχυτήτων για την εξυπηρέτηση των ευρωπαϊκών αεροδρομίων ανταγωνιστικά με τους υπάρχοντες λειτουργούς.

Τα γαλλικά ταχυδρομεία προετοιμάζουν, σε συνεργασία με τους γαλλικούς σιδηρόδρομους, θυγατρική υψηλών ταχυτήτων για τη μεταφορά εμπορευμάτων και αλληλογραφίας στη Ευρώπη.

Το 2010 είναι ήδη εδώ, οι ανταγωνιστές -αλλά και οι σύμμαχοι- στην πόρτα μας. Αλλά η διεθνής πραγματικότητα δείχνει ότι οι ασθενείς εταιρείες, δημόσιες ή ιδιωτικές, έχουν μόνο ανταγωνιστές, ενώ συμμάχους βρίσκουν μόνο οι υγιείς. Αυτό θα ήταν σκόπιμο να σκεφτεί ο σιδηροδρομικός κόσμος, πέρα από τις διαφορές του, και να χρησιμοποιήσει επωφελώς τα δύο ελάχιστα χρόνια που μένουν για να εμπλουτίσει και να υλοποιήσει την εξυγίανση του σιδηροδρόμου. Αυτή είναι η αναγκαία προϋπόθεση του σχεδίου εξυγίανσης του ΟΣΕ και αυτό τον στόχο πρέπει να υπηρετήσουν από κοινού «πολιτικοί προϊστάμενοι», διοικήσεις και εργαζόμενοι.

Για το έλλειμα των αστικών συγκοινωνιών στην Αθήνα

Πρόσφατα βλέπω στις εφημερίδες, στα κανάλια, στα διάφορα site, αναφορές στην κατάσταση των αστικών συγκοινωνιών. Περιέργως η συζήτηση και η παρουσίαση διεξάγεται όχι με απολογιστικά στοιχεία αλλά με συγκρίσεις προϋπολογισμών και απολογισμών.

Είναι βέβαια γνωστό ότι τα νούμερα μπορεί κάνεις να τα κάνει να λένε ότι επιθυμεί. Αλλά δεν είναι και δύσκολο να πουν την αλήθεια. Αρκούν δυο προϋποθέσεις : Να διαλέξει κανείς συγκρίσιμα και πρωτογενή στοιχεία χωρίς λογιστικές η στατιστικές μετατροπές. Διότι κάθε λογιστική αποτύπωση έχει τα δικά της κόλπα αλλά δεν είναι δύσκολο να μείνει κάνεις στα βασικά και ευθέως κατανοήσιμα από όλους. Αρκεί να θέλει.

Ας δούμε λοιπόν κάτι απλό. Σ’ έναν ισολογισμό αυτό που μετράει είναι ένα πράγμα: το μικτό αποτέλεσμα. Δηλαδή η διαφορά ανάμεσα στις πωλήσεις και το κόστος των πωλήσεων. Όλα τα άλλα είναι λογιστικές κατασκευές, κυμαινόμενες στο χρόνο ανάλογα με τα πρότυπα που υιοθετεί η επιχείρηση, με τις μεθόδους αποσβέσεων η προβλέψεων, περιέχουν κρατικές επιδοτήσεις, και χρηματοοικονομικά έσοδα η έξοδα που ενδεχομένως καμουφλάρουν την πραγματικότητα.

Η οποία είναι απλή : η πραγματική κατάσταση μιας εταιρείας με συγκεκριμένη δραστηριότητα είναι το μικτό της αποτέλεσμα. Πόσο πουλάει και πόσο της κοστίζει η πώληση. Αυτό δείχνει τα πάντα και προπαντός την βιωσιμότητα της και την επίδοση της διοίκησής της. Όλα τ’ άλλα είναι … καπνός.

Για να εφαρμόσει κάποιος αυτόν τον απλό λογικό συλλογισμό στις αστικές συγκοινωνίες όλα τα στοιχεία μέχρι και το 2015 είναι διαθέσιμα. Και αυτά του 2016 θα δημοσιευτούν αναγκαστικά μέχρι τον Ιούλιο. Οπότε …

Στον παρακάτω πίνακα δίνονται ακριβώς αυτά τα στοιχεία από τους επίσημα δημοσιευμένους ισολογισμούς του ΟΑΣΑ. Για την περίοδο 2012-2015. Για να είμαστε εντάξει με την συγκρισιμότητα μερικές απλές υπενθυμίσεις.

Πριν το 2011 ο ΟΑΣΑ δεν περιλάμβανε το Τραμ και την ΑΜΕΛ. Οπότε τα δεδομένα δεν είναι συγκρίσιμα με την τωρινή κατάσταση. Επίσης το 2011 έγιναν οι μετατάξεις προσωπικού οπότε θα ήταν άδικο να συγκρίνουμε το σήμερα με το 2010 και 2011 που ο ΟΑΣΑ είχε πολύ περισσότερο προσωπικό. Μετά το 2012 όμως η περίμετρος της εταιρείας είναι η ίδια και το προσωπικό δεν μεταβλήθηκε με κινητικότητες η μετατάξεις και επομένως τα πρωτογενή δεδομένα είναι συγκρίσιμα.

Μικτό αποτέλεσμα αστικών συγκοινωνιών 2012-2015

Στην πρώτη στήλη εμφανίζονται οι εισπράξεις από πωλήσεις καρτών και εισιτήριων. Στην δεύτερη το κόστος των πωλήσεων και στη τρίτη το μικτό αποτέλεσμα (κέρδος η ζημιά). Στη τέταρτη στήλη εμφανίζεται το ποσοστό βελτίωσης τού μικτού αποτελέσματος σε σχέση με τον προηγούμενο χρόνο.

Τόσο απλά χωρίς μακιγιάζ, χωρίς επιδοτήσεις, χωρίς αλλά έσοδα η έξοδα που δεν σχετίζονται άμεσα με την δραστηριότητα της εταιρείας.

Το ποσοστό βελτίωσης του μικτού αποτελέσματος κάθε χρόνο, είναι η πιο αξιόπιστη εκτίμηση της δράσης της διοίκησης της εταιρείας και του εποπτεύοντος υπουργού. Τα άλλα είναι δευτερογενές μακιγιάζ. Αν το υπουργείο οικονομικών έχει να δώσει μεγαλύτερη επιδότηση οι τρύπες μετά θα φαίνονται αλλιώς. Αλλά στο μικτό αποτέλεσμα και στην βελτίωση του φαίνονται όλα.

Και η πραγματικότητα λέει απλά τα εξής :

Το 2012 ο ΟΑΣΑ παρέδωσε μια ζημιά της τάξης των 231 εκ ευρώ. Στα δυο χρόνια της κυβέρνησης Σαμαρά η ζημιά περιορίστηκε κατά 30 % το 2013 κατά ακόμα 10 % το 2014. Το 2015 η ζημιά, σε σχέση με το 2014, αυξήθηκε 17 % σε ένα μόνο χρόνο. Και έπεται συνέχεια για το 2016 τα στοιχεία του οποίου υπάρχουν ήδη και θα δημοσιευτούν αναγκαστικά μέχρι τον Ιούλιο του 2017.

Όλα τα υπόλοιπα … προφάσεις εν αμαρτίαις

Τέλος ανεξάρτητα από πολιτικά χρώματα να θυμηθούμε ότι την ζημιά  του ΟΑΣΑ δεν την πληρώνει καμία πλουτοκρατία. Αλλά οι ίδιοι που με δυσκολία πληρώνουν ακόμα τα εισιτήρια τους. Για τον λόγο αυτό είναι σημαντικό να ξαναρχίσει η βελτίωση των οικονομικών αποτελεσμάτων του ΟΑΣΑ. Αν από τον παραπάνω πίνακα συγκρίνουμε την ετήσια ζημιά με τα έσοδα η κατάσταση θα διαμορφωθεί ως εξής :

Το 2012 η πρωτογενής ζημιά ήταν στα 94% των εισπράξεων, tο 2013 περιορίστηκε στο 70% των εισπράξεων και tο 2014 περιορίστηκε στο 60% των εισπράξεων. Αντίθετα το 2015 η πρωτογενής ζημιά εκτινάχτηκε εκ νέου στο 86% των εισπράξεων.

Θα δούμε τι μας επιφυλάσσει το 2016 αλλά είναι σημαντικό να κατανοηθεί από όλους ότι, ανεξάρτητα από την δημοσιονομική κατάσταση της χώρας, το πρωτογενές λειτουργικό έλλειμμα δεν μπορεί να ξεπερνά το  40-50 % των εισπράξεων. Αλλιώς το σύστημα είναι θνησιγενές και θα οδηγηθούμε σε νέες περιπέτειες. Που φυσικά θα δικαιολογούμε λέγοντας ότι φταίνε οι ξένοι, τα μνημόνια, η κρίση και οι διεθνείς συνωμοσίες.

Διαπραγμάτευση σε ανώτερα μαθηματικά

Με αφορμή το θέμα μέτρα και αντίμετρα, ενας φίλος έγραφε στο Facebook : «Αφού για κάθε ευρώ μέτρα έχουμε ένα ευρώ κέρδος από φοροαπαλλαγή, γιατί πήραμε μέτρα; Δηλαδή αν δίνουμε ένα για να πάρουμε ένα, γιατί να δώσουμε ένα; Δηλαδή;» Είναι λυπηρό, για την χώρα, να μην καταλαβαίνει τίποτα από ανωτέρα μαθηματικά η αντιπολίτευση. Ενώ τα πράγματα είναι πολύ απλά και περιγράφονται εύκολα  από την προφανή εξίσωση : χ + (-1) = 3,5%. Η οποία λέει το εξής απλό: όταν θα έχουμε πλεόνασμα 4,5% του ΑΕΠ, δηλαδή 1% παραπάνω από το 3,5%, το υπόλοιπο 1% θα το μοιράσουμε. Όχι αναγκαστικά σ’ αυτούς από τους οποίους το πήραμε γιατί θα πρέπει να έχουμε την σύμφωνη γνώμη των θεσμών. Υπενθυμίζω στους μαθηματικά αστοιχείωτους ότι η Τρόικα είναι νεκρή από την εποχή του Yianis.

Ο μαθητής του Γυμνασίου λύνει την εξίσωση ως εξής : έστω χ % τα μέτρα εξοικονόμησης που πρέπει να πάρουμε. Από αυτά θα μοιράσουμε 1% υπό την προϋπόθεση ότι (χ – 1)% = 3.5%. Άρα χ =  (3,5+1)%, χ = 4.5%. Απλό είναι πάρτε μέτρα 4,5% του ΑΕΠ και οι θεσμοί θα σας πουν πως θα μοιραστεί το 1% που περισσεύει.

Το υπουργείο οικονομικών που ξέρει ανωτέρα μαθηματικά και γνωρίζει την σχετικότητα της μαθηματικής βάσης κάθε υπολογισμού την λύνει διαφορετικά.

Έστω χ % τα μέτρα που πρέπει να πάρουμε. Έστω ψ% η μεγέθυνση του ΑΕΠ χωρίς μέτρα, από μόνο  του, χάρη στην αναπτυξιακή πολιτική της κυβέρνησης. Άρα :

χ% + ψ% + (- χ%) >= 3,5%.  (Αφού για κάθε μέτρο εξοικονόμησης θα παίρνουμε τα ίδια αντίμετρα, δηλαδή δαπάνες).

Οπότε ψ% >= 3,5 % κατ’ έτος δεν ξέρουμε ακόμα για πόσα χρόνια.

Αμφισβητείται οτι η αναπτυξιακή πολιτική της κυβέρνησης θα αποφέρει 3,5% καθαρή μεγέθυνση του ΑΕΠ κατ’ έτος ; Ίσως και παραπάνω για να συμπεριλάβει νέες δαπάνες στο δημόσιο τομέα. Τώρα γιατί θα πάρουμε και μέτρα που θα ξαναμοιράσουμε ? Γιατί χωρίς « ψ » η εξίσωση δεν βγαίνει. Όπως είπε ο κ. Χατζηδάκης τα μέτρα είναι της μετρητοίς, τα αντίμετρα επί πιστώσει.

Ποια «ιδιοκτησία», ποιο «πρόγραμμα» μετά την πρώτη δεκαετία της κρίσης

Το σημείωμα αυτό μου ήρθε στο νου βλέποντας στην κυριακάτικη ΕΡΤ τον κ. Χατζηδάκη να ρωτάει τον κ. Σταθάκη «γιατί η κυβέρνηση δεν καταθέτει, ένα χρόνο τώρα, αναπτυξιακό σχέδιο δικό της όπως έχει συμφωνήσει με την τρόικα». Ήταν ένας άλλος τρόπος να τεθεί το θέμα της λεγομένης «ιδιοκτησίας» του προγράμματος.

Στην δεκαετία της Μεγάλης Ύφεσης, γιατί έτσι πρέπει ν’ αποκαλούμε την περίοδο 2008-2018, κυρίως σε φάσεις αποτυχίας και απόδοσης ευθυνών, το θέμα αυτό επανέρχεται συχνά, όπως πρόσφατα με την έκθεση του ΔΝΤ για την βιωσιμότητα του χρέους. Έτσι :

  • Οι θεσμοί, με πρώτο το ΔΝΤ, ισχυρίζονται ότι τα μνημόνια δεν απέδωσαν τα αναμενόμενα γιατί δεν υπήρξε, εκ μέρους των ελληνικών κυβερνήσεων, ιδιοκτησία του προγράμματος. Δηλαδή υιοθέτηση και αποτελεσματική εφαρμογή. Άρα, κατά την λαϊκή ρήση, δεν ήταν «στραβό το κλήμα αλλά τόφαγε ο γάιδαρος».
  • Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, που πλήρωσε ακριβά, και μαζί της η χώρα, τις αυταπάτες της για τους ευρωπαϊκούς συσχετισμούς, επιβεβαιώνει την έλλειψη ιδιοκτησίας εξηγώντας ότι δεν πιστεύει σε όσα ψήφισε και τα εφαρμόζει άλλοτε καθόλου κι άλλοτε κατά το δοκούν. Και αποκαλύπτει μόνη της, λίγες μέρες πριν το κρίσιμο Εurogroup της 20ης Φεβρουαρίου, ότι έχει υλοποιήσει το ένα τρίτο των συμφωνημένων. Γιατί επί ένα χρόνο και πλέον που η δεύτερη αξιολόγηση καθυστερεί, οι υπουργοί της έκλαιγαν, άλλος για τα λιμάνια, άλλος για τα αεροδρόμια, άλλος  για τα ενεργειακά.
  • Η αντιπολίτευση ορθώς παρατηρεί ότι δεν κάνεις μεταρρυθμίσεις κλαίγοντας και δηλώνοντας ότι είναι λάθος, λέει κι αυτή δηλαδή ότι ο ΣΥΡΙΖΑ δεν έχει την ιδιοκτησία του προγράμματος. Όχι μόνο του μνημονίου 3 αλλά, όπως πρόσφατα υπογράμμισε ο κ. Χατζηδάκης, ούτε κανενός δικού της εναλλακτικού προγράμματος [1].  Αλλά η κυβέρνηση που υπέγραψε το Υπερταμείο απαντά ότι η  αντιπολίτευση συμπλέει με τους κακούς δανειστές και η μπάλα χάνεται συστηματικά στην εξέδρα…

Ωστόσο, αν αποφύγουμε τα σενάρια της αναχώρησης από την πραγματικότητα και της προσγείωσης – μέσω της ελληνικής διαστημικής υπηρεσίας – στα αχαρτογράφητα νερά του Grexit, το θέμα παραμένει. Χρειάζεται ιδιοκτησία του προγράμματος, ποιου προγράμματος και από ποιόν.

Να πούμε λοιπόν κάποιες πίκρες αλήθειες:

1 – Το πρώτο μνημόνιο συντάχθηκε από την τρόικα στο πόδι, με κριτήριο να κερδηθεί χρόνος για την διαχείριση  του κίνδυνου στις τράπεζες στις οποίες χρώσταγε το ελληνικό δημόσιο, κυρίως γαλλογερμανικές. Για αυτό η κ. Lagarde ως υπουργός οικονομικών της Γαλλίας είχε άλλη θέση τότε από ότι τώρα ως Διοικήτρια του ΔΝΤ. Και ο κύριος Σόιμπλε όταν χρειάζεται της το υπενθυμίζει. Το πρόγραμμα αυτό εφαρμόστηκε όπως-όπως στο δημοσιονομικό του σκέλος (φόροι και περικοπές) ενώ το υποτιθέμενο αναπτυξιακό και μεταρρυθμιστικό σκέλος του, ήταν πρόχειρο στα όρια του αστείου : 50 δις από τις αποκρατικοποιήσεις θα έρχονταν σε μερικά χρόνια.

Το πρώτο μνημόνιο δεν είχε, και δεν θα μπορούσε να έχει, ιδιοκτησία από την ελληνική κυβέρνηση στην οποία επιβλήθηκε και εξαΰλωσε από την φύση του το ιστορικό κρατικιστικό ΠΑΣΟΚ. Στην περίοδο 2010-2012 το πρόγραμμα ήταν κυρίως δημοσιονομικό και οι κυβερνήσεις ΠΑΣΟΚ, σε κατάσταση σοκ, δεν πρότειναν κανένα εναλλακτικό αναπτυξιακό σχέδιο. Ούτε βέβαια είναι προφανές ότι μπορούσαν να φανταστούν κάτι άλλο, και για λόγους συσχετισμού, και για λόγους ιστορικής συγκρότησης του ΠΑΣΟΚ που έβλεπε το έδαφος (δηλαδή το κράτος) να υποχωρεί κάτω από τα πόδια του.

2 – Το δεύτερο μνημόνιο, του Φεβρουάριου του 2012, συνόδευε το PSI και την μεγαλύτερη αναδιάρθρωση χρέους τόσο για την Ελλάδα όσο και για τις Γαλλογερμανικές τράπεζες. Δισεκατομμύρια χρέους μεταφέρθηκαν από τον ιδιωτικό στον δημόσιο τομέα, στα ευρωπαϊκά κράτη. Νομοθετήθηκε από την κυβέρνηση του κ. Παπαδήμου, με την ανοχή της ΝΔ του κ. Σαμαρά ο οποίος και το παρέλαβε προς εφαρμογή στην πράξη.

Στο δεύτερο μνημόνιο επικράτησε επίσης σε μεγάλο βαθμό η δημοσιονομική λογική αλλά, στο βαθμό που οι συσχετισμοί το επέτρεπαν, η κυβέρνηση Σαμαρά διαπραγματεύτηκε όσες αλλαγές μπόρεσε σε μια πιο αναπτυξιακή κατεύθυνση. Στο ΦΠΑ, στις μειώσεις κάποιων φόρων, κάτι άρχισε να κινείται στις αποκρατικοποιήσεις (άλλωστε ο σύριζα υπέγραψε αυτές που είχαν τελειώσει) και κάποιες προβλεπόμενες αυξήσεις δεν έγιναν.

Είτε αρέσει, είτε όχι, η χώρα θα μπορούσε να οδεύσει στην έξοδο από το δεύτερο μνημόνιο μ’ ένα άλλο πρόγραμμα, πιο ιδιόκτητο από τα προηγούμενα, λίγο πιο πολύ κομμένο και ραμμένο στα μέτρα της. Υπήρξε ένα είδος ιδιοκτησίας του προγράμματος από την κυβέρνηση του κ. Σαμαρά και σ’ ένα βαθμό αυτό άλλαξε το πρόγραμμα. Έφτανε αυτό; όχι γιατί υπήρχαν αντιφάσεις, τρικομματικές κυβερνήσεις, εσωκομματικές αντιθέσεις, ισχνές πλειοψηφίες. Αλλά η σχετική ιδιοκτησία βοήθησε. Και θα είχε ίσως βοηθήσει περισσότερο αν το mail Χαρδούβελη είχε γίνει μνημόνιο 3. Πιθανότατα η ιδιοκτησία του προγράμματος θα είχε αυξηθεί και η χώρα θα είχε βγει (προοδευτικά όχι ραγδαία) από την κρίση.

3 – Το τρίτο μνημόνιο έχει ξεκάθαρη πατρότητα στους καταστροφικούς χειρισμούς της σκληρής διαπραγμάτευσης, στις αυταπάτες για την Ευρώπη και τους συσχετισμούς της, στην απίστευτη υπεροψία ότι εκτός από την Ελλάδα θα αλλάξουμε παντελώς και την Ευρώπη.

Είναι προφανές όμως ότι δεν έχει καμία ιδιοκτησία ως προς την εφαρμογή του ή έστω στην πρόθεση, την δυνατότητα ν’ αλλάξει, να βελτιωθεί. Κι αυτό γιατί απλά δεν γίνεται να εξηγείς ότι, με πόνο καρδιάς και δάκρυα, εφαρμόζεις κάτι που δεν πιστεύεις. Όταν ταυτόχρονα δεν αντιπροτείνεις τίποτα. Το μνημόνιο ή το πρόγραμμα δεν είναι ένα στιγμιαίο νομοθέτημα να πεις δεν το θέλω αλλά τι να κάνω. Δεν είναι μια επιμέρους τροπολογία να πεις «έγινε λάθος, τι να κάνουμε». Είναι, λόγω της εξάρτησης από τους δανειστές, το θεμελιώδες κείμενο δημοσιονομικής πολιτικής της χώρας. Δεν παραβλέπεται, δεν εφαρμόζεται με υποκριτικά δάκρυα. Ή το παλεύεις ή φεύγεις. Και για να το αλλάξεις πρέπει να το παλέψεις.

Αν συνεχίσουμε έτσι το τρίτο μνημόνιο θα το διαδεχθεί, στην καλύτερη περίπτωση ένα τέταρτο ακόμα πιο αντιπαραγωγικό ή θα επικρατήσουν τα σενάρια του Grexit.  Άρα τι ;

Άρα για να υπάρξει ιδιοκτησία του όποιου προγράμματος ή μνημονίου πρέπει το πρόγραμμα να έχει γραφεί μαζί. Άλλος τρόπος δεν υπάρχει. Μαζί θα πει αφενός να μην γράφουμε μόνοι μας προγράμματα Θεσσαλονίκης, αλλά και να μην αφήνουμε κάθε φορά τους δανειστές, φτάνοντας στο πάρα πέντε του γκρεμού, να το γράφουν μόνοι τους. Άλλος τρόπος δεν υπάρχει …

___

[1] Χάρη στην έγκαιρη (;) παρέμβαση του κ. Μίχαλου και το διαφημιστικό διάλειμμα δεν μάθαμε ποτέ από τον κ. Σταθάκη γιατί δεν κατέθεσε η κυβέρνηση αναπτυξιακό πρόγραμμα δικό της αφού αυτό συμφώνησε με την Τρόικα …